Od późnośredniowiecznej kuźni do miejsca wypoczynku
Kronika Hammergut Neidberg
Hammergut Neidberg należy do najstarszych i najdłużej udokumentowanych kuźni żelaza w rejonie Pirny i Berggießhübel. Wraz z sąsiednimi zakładami Oberhütte, Brausenstein i Reichstein tworzył rozwijający się od późnego średniowiecza okręg hutniczy w dolinie Bielatal – swoje istnienie zawdzięczał wydobyciu rudy żelaza pod Gießhübel. Przez ponad 550 lat kuto tu, mielono i przecierano drewno; dziś spędza się tu wakacje.
Co kryje się w nazwie
Od „Smedeberg” do Neidberg
Pierwotna nazwa „Smedeberg” (Góra Kowalska) wskazuje wprost na kuźnicze wykorzystanie tego miejsca. Obok niej wcześnie przyjęło się określenie „Neytbergk” – poprzez zapisy „Nytberg” (1487), „Hamer Neydtbergk” (1548) i „Neudtberg” (1583) aż po dzisiejsze „Neidberg”, urzędowo poświadczone od 1791 roku.
Od 1470 do dziś
Wydarzenia na osi czasu
Najstarsi mistrzowie kuźni
Za najwcześniejszych, niepotwierdzonych jeszcze datą mistrzów kuźni uważa się Memola (także Mennela) oraz Nickela i Hansa Fischera – historia zakładu sięga więc dalej niż jakikolwiek dokument.
Pierwsza wzmianka
Pierwsza wzmianka źródłowa jako „das smedeberg genandt der Neytbergk”: Hans Fischer sprzedaje ojcowską kuźnię swojemu bratu Hensilowi – już czwartemu potwierdzonemu właścicielowi. Panami gruntowymi są panowie von Bünau.
Przejście na władcę kraju
Panowie von Bünau odstępują swój udział w kopalni Gießhübel „und die vier hemmer” (i cztery kuźnice) władcy kraju – okręg kuźniczy Bielatal, do którego należy Neidberg, przechodzi pod zwierzchność lenną władcy.
Konie do wozu wojennego
Mistrz kuźni Valten Hipisch trzyma 14 koni; mistrzowie z Neidberg i Reichstein muszą dostarczyć po dwa do wozu wojennego władcy – dowód wojskowego obowiązku służby kuźnic.
Życie w kuźnicy
Osiem osób – hutnicy, woźnice i węglarze – mieszka w „Hamer Neydtbergk”. Ich zawody żyją dziś dalej w nazwach apartamentów.
Tartak i wielki piec
W kuźnicy powstają tartak i wielki piec – udokumentowane w Saksońskim Archiwum Państwowym.
Eine Tonne Heringe
Hammermeister Andreas Wolff muss jährlich eine Tonne Heringe an den Amtshauptmann zu Pirna liefern – eine der kuriosesten Abgaben in der Geschichte des Guts. 1626 und 1628 ist er weiterhin Hammermeister.
Odbudowa
Christoph Bürckner, kurfürstlicher Kammerdiener aus Dresden, errichtet auf einem älteren Vorgängerbau das Hammermeisterhaus neu – zweigeschossig, flankiert von Wirtschaftsgebäuden, mit Sitznischenportal, diamantierter Bogenleibung, kreuzgratgewölbtem Flur und tonnengewölbten Wirtschaftsräumen und lässt Hammer und Mühlen wieder aufbauen.
„Aus Mangel an Holz“
Über den Betrieb heißt es, „der Hammer Neidberg fange an aus Mangel an Holz caduc zu werden“ – die Holzkohle für die Verhüttung wird knapp. Zuvor, 1703 bis 1706, treibt das Bergamt Rückstände ein und das Gut wird versteigert.
Kuźnia broni
Gottfried Schuster sprzedaje warsztat kuźniczy mistrzowi Andreasowi Lugerowi z Lohmen, który zakłada tu kuźnię narzędzi, żelaza i broni – wyraźnie bez wielkiego pieca, jako czystą kuźnię.
Królewska kuźnica
Leksykon państwowy opisuje Neidberg jako królewską kuźnicę z 1 kuźnicą, 1 kuźnią, 1 młynem – z prawem „szynkowania, uboju i wypieku”. 20 mieszkańców, 4 konie, 30 sztuk bydła.
Die ersten Reisenden
Der Reiseschriftsteller Merkel nennt den „Zeug- und Waffenhammer des Herrn Luger“ und „Madame Grahl, Besitzerin des Hammerguths“. Zum Gut gehören Landgut, Mühle, Eisenhammer, Schmiede und Ziegelscheune.
Koncesja na zajazd
Właścicielka kuźnicy Johanna Christiane Luger wnioskuje o utworzenie zajazdu – najwcześniejszy dowód turystycznego wykorzystania posiadłości, do którego dom dziś ponownie nawiązuje.
Landgut, Mühlen und Schäferei
Die Kirchengalerie beschreibt Landwirtschaft, Wald, Schäferei, Hufschmiede sowie Mahl- und Schneidemühle mit holländischem Graupengang. Der ältere Hochofen ist „vor mehr als 70 Jahren“ erloschen; die Fabrikate des Hammers von 1792 gehen „oft sehr weit ins Ausland“. Rund 20 Menschen leben auf dem Gut.
Sägewerk am Neidberg
Am Neidberg arbeitet das Sägewerk Otto – überliefert in einer Fotografie der Deutschen Fotothek. 1900 zählt das Gut fünf Wohngebäude mit 26 Bewohnern.
Kriegsschäden
Das Kriegsjahr hinterlässt Schäden am „Holzsäge- und Hobelwerk Neidberg“, die eine eigene Akte der Amtshauptmannschaft Pirna füllen.
Wohnwagen vom Neidberg
Auf dem Sägewerksgelände entsteht der Campinganhänger „Bastei“ – als Betriebsteil des VEB Karosseriewerk Dresden. 1977 verlassen über 2.500 Stück im Jahr das Werk, 1984 der 25.000ste. Der Bastei geht als „Bruckner“ nach Frankreich, als „Rex“ nach Schweden und über Genex in die Bundesrepublik; DDR-Bürger warten vier bis fünf Jahre auf ihn.
Verlust des Hammermeisterhauses
Nachdem das Dach eingestürzt war, wird das Hammermeisterhaus von 1661 abgerissen. Zwei Jahre zuvor hatten die Sächsischen Heimatblätter es noch als Denkmal von regionaler Bedeutung gewürdigt.
Koniec po pięciu stuleciach
Die Produktion wird eingestellt – rund 40.000 Wohn- und Verkaufswagen sind vom Neidberg in die Welt gegangen. Nach über 500 Jahren endet die gewerbliche Nutzung des Standortes. Erhalten bleibt das Wohnstallgebäude des Vierseitenhofs.
Rodzina Jäger przejmuje majątek
Tom i Katrin Jäger nabywają pozostały budynek mieszkalno-gospodarczy od gminy Rosenthal-Bielatal.
Renowacja zgodna z ochroną zabytków
Renowacja Hammergut Neidberg, wsparta przez program rozwoju obszarów wiejskich Wolnego Państwa Saksonia.
Nowe życie jako miejsce wypoczynku
Ferienwohnungen, Festsaal und Weinkeller knüpfen an die Gastlichkeit von 1832 und an die Reisenden des 19. Jahrhunderts an – die jüngste Etappe einer über 550-jährigen Geschichte.
Kulturdenkmal bestätigt
Der ehemalige Wirtschaftsteil des Hofs (Talstraße 32a) wird als Kulturdenkmal bestätigt – die nächste Sanierung beginnt.
Z archiwum
Historyczne widoki
Podanie ludowe
Legenda o Hammergut
„W dawnych czasach do Hammergut Neidberg w dolinie Bielatal podobno nigdy nie przylatywały trznadle, teraz jednak można je tam spotkać. Odwrotnie – miały się tam dawniej gromadzić niezliczone żmije, które zesłał tam kowal poróżniony z właścicielem Neidbergu. Według legendy zaklinacz ponownie przepędził te zwierzęta.”
Legenda łączy konflikt między kowalem a właścicielem majątku z klątwą i wybawieniem – typowy motyw saksońskich podań, odzwierciedlający napięcie społeczne między właścicielami kuźnic a czeladzią kowalską.
Kronika na wynos
Für alle, die es genauer wissen möchten: die vollständige Chronik des Hammerguts Neidberg auf 15 Seiten – mit der Besitzerfolge seit 1470, der Namensentwicklung, der Verwaltungsgeschichte, der ausführlichen Ereigniskorrektur von 1470 bis heute, der Sage vom Hammergut sowie allen Quellen und Archivsignaturen.
Źródła tej kroniki
Alfred Meiche: „Historisch-topographische Beschreibung der Amtshauptmannschaft Pirna“ (1927) · Sächsisches Staatsarchiv, Hauptstaatsarchiv Dresden · Historisches Ortsverzeichnis von Sachsen · Sachsens Kirchen-Galerie (1840) · Staats-, Post- und Zeitungslexikon von Sachsen (1819) · Johann Karl Merkel: „Biela“ (1826) · Sächsische Heimatblätter (1986/87) · Gunter H. Schmidt: „Vom Pirnischen Eisen“ (Stadtmuseum Pirna, 1984) · heimatgeschichtliche Beiträge von Hans-Georg Hering im Rosenthal-Bielataler Dorfblatt.
Jede Angabe dieser Zeittafel ist in der Chronik mit Quelle belegt. Frühere Annahmen, die sich nicht belegen ließen, haben wir weggelassen. Stand: Fassung September 2026.
Dziś nocujesz w samym środku tej historii:
Do apartamentów